Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż darowiznę

Przekaż 1% procent

1 procent

Leki działające na układ immunologiczny

Obecnie coraz częściej, nie tylko u pacjentów źle tolerujących sterydoterapię lub sterydoopornych wdraża się leki immunosupresyjne (azatiopryna – AZA, 6-merkaptopuryna – 6-MP). Inne leki z tej grupy cyclosporynę A, metotrexat, prograf stosuje się jedynie, gdy nie osiąga się pożądanej poprawy klinicznej przy leczeniu AZA lub 6-MP. Poddawane badaniom klinicznym są nowe leki immunosupresyjne: takrolismus (FK 506), mefetil (MMF) oraz sirolimus (rapamycyna). Badania kliniczne wskazują na dużą skuteczność AZA i 6-MP w długotrwałym podtrzymywaniu remisji i stosowany może być bezpiecznie  przez okres paru lat. Wieloośrodkowe badania wykazały, że dodanie 6-merkaptopuryny do kortykosteroidów wyraźnie zmniejsza zapotrzebowanie na prednizon i ułatwia utrzymanie remisji u dzieci z ciężkimi postaciami aktywnej ChL-C. Ze względu na liczne działania uboczne, w tym zatrzymanie wzrostu  azatiopryna i 6-merkaptopuryna powinna być brana pod uwagę na początku leczenia świeżo rozpoznanych przypadków tej choroby u dzieci.

Azatiopryna

Azatiopryna  (nazwa handlowa – Imuran) heterocykliczna pochodna 6-merkaptopuryny jest lekiem o silnym działaniu immunosupresyjnymcytotoksycznym. Działa jak antymetabolit zasad purynowych, powodując zaburzenia w syntezie kwasów nukleinowych i zapobiega podziałów komórek uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej. Działanie leku może się ujawnić dopiero po kilku tygodniach lub nawet miesiącach leczenia. Poza chorobami autoimmunologicznymi stosowana  jest w transplantologii jako lek zapobiegający odrzutom przeszczepów. Często stosowana jest w skojarzeniu z kortykosteroidami. Przeciwwskazaniem do stosowania AZA jest lek lub 6-merkaptopurynę, uszkodzenie wątroby oraz leukopenia.

Działania niepożądane. Najczęściej obserwuje się supresję szpiku (niedokrwistość, leukopenia), zapalenie trzustki, nudności, wymioty, biegunki, wzrost aktywności transaminaz. Czasami występują: pogorszenie nastroju, dreszcze, gorączka, bóle kostne i mięśniowe, zawroty: głowy, zaburzenia czynności wątroby, żółtaczka zastoinowa, obniżenie ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca lub wypadanie włosów. W czasie leczenia, zwłaszcza na jego początku, należy dokładnie monitorować obraz morfologiczny krwi, czynność wątroby oznaczając aktywności transaminaz – ALT i AST, fosfatazy zasadowej i stężenie bilirubiny. Zapalenie trzustki, może wystąpić w początkowej fazie leczenia, a monitorowanie aktywności alfa-amylazy pozwala na wczesne wykrycie choroby, której objawy ustępują zazwyczaj samoistnie po odstawieniu leku. W pierwszym okresie podawania AZA badania kontrolne należy wykonywać co tydzień, w późniejszym okresie leczenia nie rzadziej niż raz na trzy miesiące. W przypadku stwierdzenia nadmiernego spadku wartości parametrów hematologicznych lub wzrostu parametrów biochemicznych wskazane jest natychmiastowe przerwania kuracji. Dotychczas nie  wykryto azatiopryny ani produktów jej przemiany w pokarmie kobiecym nie należy stosować jej w okresie karmienia piersią, ani w czasie ciąży za względu na potencjalne właściwości mutagenne . U osób stosujących AZA nie są zalecane szczepienia ochronne. Azatioprynę w dawce 1,5-2 mg/kg m.c./d można stosować do 5 lat.

6-Merkaptopuryna (6-MP)

6-Merkaptopuryna (6-MP) tak jak azatiopryna jest analogiem zasad purynowych i zaburza syntezę DNA w dzielących się komórkach. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na lek. oraz upośledzenie czynnością wątroby lub nerek.

Działania niepożądane Merkaptopuryna  tak jak  AZA działa hamująco na układ krwiotwórczy i zdarzają się przypadki leukopenii) i niedokrwistości. Należy wykonywać badania kontrolne takie same jak w przypadku leczenia AZA. 6-MP jest potencjalnym mutagenem i może powodować uszkodzenia chromosomów i wykazuje działanie embriotoksyczne nie należy stosować jej w okresie ciąży. Leczenia któregokolwiek z partnerów może spowodować zmiany genetyczne płodu, dlatego, należy bezwzględnie stosować skuteczne metody antykoncepcji. W trakcie leczenia niewskazane jest przerwać. Zarówno mesalazyna jak i sulfasalazyna hamują metylotransferazę co może nasilać hamujące działanie merkaptopuryny na układ krwiotwórczy.

Cyklosporyna

Cyklosporyna jest naturalnym polipeptydem, wytwarzany przez grzyb Tolypocladium inflatum, o silnym działaniu immunosupresyjnym. Zapobiega odrzucaniu przeszczepów oraz wpływa na przebieg przewlekłych procesów zapalnych m.in. przez: zmniejsza syntezy i wydzielania cytokin prozapalnych zwłaszcza Il-2,Il-4,Il-6,Il-7 i TNFα oraz  czynnika wzrostu komórek (TCGF). W nzj stosuje się ją tylko wtedy, gdy leczenie AZA lub 6-MP nie przynosi rezultatów. Ze względu na liczne objawy uboczne cyklosporyna nie powinna być stosowna w leczeniu przewlekłym. Badania kliniczne pokazują, że cyklosporyna działa korzystnie nawet w ciężkich zaostrzeniach wzjg. Dożylne podanie cyklosporyny  pozwala u ok. 70% pacjentów uniknąć kolektomii. Działanie to jest jednak krótkoterminowe i po odstawieniu leku objawy choroby nawracają w krótkim czasie. Cyklosporyna zmniejsza wydalanie prednizolonu, zaś prednizolon w dużych dawkach zwiększa stężenie cyklosporyny we krwi.

Działania ubocznye  Wystąpić może: upośledzenie czynności nerek, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia czynności wątroby, przerost dziąseł, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego ( brak apetytu, nudności, wymioty, biegunka), nadmierne owłosienie, drżenia, zmęczenie, uczucie pieczenia dłoni i stóp. Rzadziej obserwowane są bóle głowy, przyrost masy ciała, obrzęki, mrowienie, zaczerwienienie skóry, niedokrwistość, drgawki, miopatia, hiperurykemię (podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi), hiperkaliemię (podwyższony poziom potasu), hipomagnezemię (niedobór magnezu), małopłytkowość, niedokrwistość oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego. Cyklosporyny nie należy stosować w okresie ciąży i karmienia piersią. Cyklosporyna tak jak inne leki immunosupresyjne zmniejsza skuteczność szczepień ochronnych.

Metotreksat

Metotreksat,  antagonista kwasu foliowego, jest lekiem przeciwnowotworowym i immunosupresyjnym. Hamuje syntezę DNA, a pośrednio również RNA oraz produkcję i uwalnianie interleukiny 1 (IL-1) i  interleukiny 6 (IL-6) we krwi osób leczonych. Zmniejsza syntezę nadtlenków przez granulocyty i ekspresję białek adhezyjnych na powierzchni tych komórek. Hamuje także proliferację limfocytów w hodowlach komórkowych.

Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na lek, zaburzenia czynności wątroby lub nerek, choroby układu krwiotwórczego, choroby zakaźne, owrzodzenia jamy ustnej i przewodu pokarmowego(!), świeżo przebyte zabiegi operacyjne. W trakcie leczenia należy regularnie kontrolować obraz krwi, szczególnie liczbę leukocytów i płytek krwi (co najmniej raz w miesiącu). Konieczne są także regularne badania czynności nerek i wątroby (raz na 3 miesiące) oraz RTG klatki piersiowej. Leki sterydowe mogą zmniejszać skuteczność metotreksatu. Interakcje metotreksatu z penicylaminą, hydroksychlorochinonem, sulfasalazyną lub lekami cytotoksycznymi nie są w pełni poznane i jednoczesne stosowanie tych preparatów może zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. W trakcie leczenia metotreksatem nie należy stosować środków nefro- lub hepatotoksycznych (m.in. etretynatu lub innych retionoidów, także alkoholu).

Działanie niepożądane: zaczerwienienie skóry, świąd, pokrzywka, nadwrażliwość na światło, odbarwienia, łysienie, wylewy podskórne, teleangiektazje, trądzik, czyrakowatość, utrata włosów. Mielotoksyczność: często leukopenia i małopłytkowość, także niedokrwistość, pancytopenia, hipogammaglobulinemia, krwawienia, posocznica, zapalenie dziąseł, często zapalenie gardła i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, jadłowstręt, często nudności i wymioty oraz trudności w połykaniu, biegunka, owrzodzenia przewodu pokarmowego, krwawienia z przewodu pokarmowego, krwotoczne zapalenie jelit, perforacja jelit, uszkodzenia wątroby i nerek, zaburzenia jajeczkowania i spermatogenezy, przejściowa oligospermia, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, poronienia, uszkodzenia płodu. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć ciążę. W trakcie leczenia i 8-12 tyg. po jego zakończeniu należy stosować skuteczne metody antykoncepcji. Metotreksat przenika do pokarmu kobiecego i bezwzględnie nie należy karmić piersią w trakcie jego stosowania.

Tacrolimus

Tacrolimus – lek stosowany przeciwko odrzutom przeszczepów, którego skuteczność wykazano w  terapii doustnej  w połączeniu z AZA lub 6-MP u pacjentów z oporną na leczenie ChL-C z przetokami okołoodbytniczymi, a także u pacjentów opornych lub nietolerujących AZA i 6-MP w  leczeniu przewlekłej aktywnej ChL-C w połączeniu z kortykosterydami  Wiele leków powoduje spowolnienie ( erytromycyna, nizoral, medrol..) lub przyspieszenie (Dilantin, Tegretol, Procardia…) rozkładu tacrolimusa, a dawki określa się indywidualnie kontrolując poziom leku we krwi. Nawet sok grapefruitowy hamuje przemianę leku i jego picie jest w trakcie leczenia niewskazane. Działania niepożądane są bardzo częste i należą do nich między innymi: łysienie (20% pacjentów), anemia (50%), biegunka, utrata łaknienia, nadciśnienie, hirercalemia, mdłości, wymioty, swędzenie, wysypka…  Ze względu na przenikanie przez łożysko i do mleka nie powinien być stosowany w okresie ciąży i karmienia.

Rapamycyna

Rapamycyna należy do grupy antybiotyków makrolidowych, ma silne właściwości przeciwgrzybicze i immunosupresyjne. Ostatnio wykazano jej skuteczność w leczeniu nowotworów odpornych na chemioterapię. Działa podobnie jak cyclosporyna wiążąc białka zaangażowane w regulację funkcjonowania kanałów wapniowych, co wyklucza stosowanie jej jako typowego antybiotyku.

Przekaż 1% procent

1 procent

Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż darowiznę