W I części artykułu przybliżyliśmy Państwu, czym jest obturacyjny bezdech senny (OBS), jaki ma związek z chorobami zapalnymi jelit, a także jakie objawy mu towarzyszą i jakie może nieść za sobą następstwa dla zdrowia. Postaramy się zapoznać Państwa z diagnostyką oraz leczeniem OBS.
Diagnostyka OBS
Polisomnografia to badanie służące do diagnostyki OBS, przeprowadzane w szpitalu, refundowane przez NFZ (kieruje na nie lekarz POZ lub specjalista). Rejestruje ono parametry organizmu w czasie snu, takie jak: czynność mózgu (EEG), czynność serca (EKG), pracę mięśni i nerwów (EMG), ruch gałek ocznych (EOG), saturację, przepływ powietrza przez nos i usta, ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha, pozycje ciała w czasie snu oraz dźwięki oddechowe (chrapanie).
Prostszym badaniem, nierefundowanym przez NFZ (koszt. ok. 300 zł), jest poligrafia. W porównaniu do polisomnografii, nie są rejestrowane EEG, EOG, EMG, co czyni ją możliwą do wykonania w domu. Istnienie OBS potwierdzone poligrafią, umożliwia uzyskanie zlecenia refundacyjnego na zakup sprzętu do leczenia OBS (aparat PAP, CPAP, AutoPAP, BIPAP) oraz maski (wystawia je lekarz POZ lub specjalista).
NFZ refunduje do 90 procent kosztów zakupu:
· aparatu – raz na pięć lat – do kwot: 1.890 zł dorośli i 2.100 zł dzieci (do lat 18))
· maski – refundacja raz na sześć miesięcy – do kwot: 180 zł dorośli i 200 zł dzieci (do lat 18).
W przypadku posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, istnieje możliwość wystąpienia do PFRON o dodatkowe dofinasowanie.
Na rynku są dostępne oferty firm, które przesyłają pacjentowi poligraf kurierem lub do wskazanego paczkomatu. W przypadku potwierdzenia OBS istnienie także możliwość zdalnego wystawienia zlecenia refundacyjnego na zakup sprzętu.
W przypadku stwierdzenia OBS zalecane jest przeprowadzenie polisomnografii. Kolejnym krokiem jest konsultacja laryngologiczna w celu wykluczenia anatomicznych uwarunkowań utrudniających oddychanie. Czasami wykonuje się także badanie DISE, polegające na endoskopowej ocenie górnych dróg oddechowych, podczas farmakologicznie wywołanego snu.
Leczenie
Najskuteczniejszym sposobem leczenia OBS jest terapia PAP, polegająca na utrzymywaniu dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych, zapobiegająca ich zapadaniu, która jest skuteczna we wszystkich stopniach ciężkości schorzenia.
W przypadku pacjentów, którzy nie tolerują tej terapii, alternatywą są aparaty wkładane do ust wysuwające żuchwę, które są najbardziej skuteczne w łagodnym i umiarkowanym OBS. Redukcja masy ciała jest podstawowym elementem leczenia u pacjentów z nadwagą i może prowadzić do znaczącej poprawy lub całkowitej eliminacji objawów. Leczenie chirurgiczne jest rozważane głównie u pacjentów, u których inne metody są nieskuteczne lub gdy istnieją wyraźne anomalie anatomiczne, które można skorygować operacyjnie. Wybór metody leczenia zależy od stopnia ciężkości OBS, anatomii dróg oddechowych pacjenta oraz jego preferencji i zdolności do przestrzegania terapii.
Po kwalifikacji do terapii PAP, przeprowadza się tzw. miareczkowanie, polegające na doborze poziomu ciśnienia dla urządzeń CPAP lub zakresu ciśnień dla urządzeń typu AutoPAP, BIPAP Auto. W przypadku aparatów z modemem, można przeprowadzić ten proces w warunkach domowych.
Istotnym jest, aby proces miareczkowania odbywał się z wykorzystaniem urządzenia docelowego. Urządzenia pracują z wykorzystaniem różnych algorytmów (AutoPAP, BIPAP Auto) i nastawy z urządzenia jednej firmy nie muszą skutkować tym samym efektem terapeutycznym w przypadku urządzenia innego producenta. Niejednokrotnie firmy, które wykonują miareczkowanie, wypożyczają urządzenia, nie ma zatem konieczności jego zakupu przed wykonaniem tej procedury. Zasadnym jest także, przed poniesieniem wydatków na zakup urządzenia, jego wypożyczenie oraz przetestowanie kilku masek celem doboru optymalnego sprzętu, zapewniającego najwyższy poziom komfortu.
Ze względu na fizjologię procesu oddychania lepsze efekty od masek ustno-nosowych dają maski nosowe. Jeżeli jednak ktoś czuje dyskomfort przy używaniu maski nosowej, lepiej jest używać maski ustno-nosowej, niż przerwać terapię. Niemniej, należy w miarę możliwości dążyć do stosowania maski nosowej[1].
Główne rodzaje aparatów do terapii OBS
Aparaty PAP (z ang. Positive Airway Pressure) to niewielkie, przenośne urządzenia, podłączane do maski nosowej lub ustno-nosowej (pełnej). Generują delikatnie podwyższone ciśnienie powietrza, które utrzymuje otwarte drogi oddechowe podczas snu, zapobiegając „zapadaniu się” gardła.
Oto podział na kluczowe typy:
- CPAP (stałociśnieniowy – z ang. Continuous Positive Airway Pressure):
Typ urządzeń, dostarczających powietrze pod stałym, z góry ustawionym ciśnieniem przez całą noc. Jest prosty i niezawodny, idealny dla osób z łagodnym OBS, ale może być mało komfortowy, jeśli do terapii wymagane są wyższe ciśnienia (np. trudniej wykonać wydech). - AutoPAP (automatyczny – z ang. Automatic Positive Airway Pressure):
Urządzenie monitorujące oddech i dostosowujące ciśnienie w zaleconym podczas miareczkowania zakresie, mieszczącym się w przedziale od 4 do 20 mm H₂O, np. od 8 do 11 cm H₂O – podnosi je tylko wtedy, gdy wykryje ryzyko bezdechu, a obniża w spokojnych momentach. W tym typie urządzeń mamy również funkcję tzw. ulgi wydechowej, regulowaną obniżkę ciśnienia przy wydechu w zakresie od jednego do trzech cm H₂O. co czyni używanie urządzenia bardziej komfortowym. Zalecany dla większości pacjentów z OBS. Aparaty tego typu mogą także pracować w trybie stałociśnieniowym jak CPAP. - BPAP / BiPAP / BiLevel (dwupoziomowy – z ang. Bilevel Positive Airway Pressure): Zaawansowany typ, zamiast jednego ciśnienia, daje możliwość ustawienia dwóch stałych poziomów ciśnienia: wyższego na wdech (IPAP, by ułatwić nabieranie powietrza) i niższe na wydech (EPAP, dla komfortu).
Oferuje także automatyczny tryb pracy BIPAP Auto – automatycznie reguluje ciśnienie, oferując przy tym szerszy zakres ulgi wydechowej w stosunku do urządzeń AutoPAP, co czyni go przydatnym w terapii wymagającej wyższych ciśnień, oferując najwyższy możliwy komfort.
Ten typ urządzeń daje możliwość pracy w trzech trybach: BPAP, BIPAP Auto, CPAP – co czyni je najbardziej uniwersalnymi.
Poniżej lista najpopularniejszych akcesoriów do w/w urządzeń, wpływających na komfort terapii:
- Nawilżacz: Mały zbiornik na wodę, który podgrzewa i nawilża powietrze. Bez niego strumień powietrza może wysuszać nos i gardło, powodując katar czy podrażnienia (zwłaszcza zimą). Większość aparatów ma wbudowany nawilżacz z regulacją wilgotności – to „must-have” dla komfortu. Przed zakupem warto dokładnie zapoznać się z kształtem, możliwością otwierania nawilżacza, pod kątem łatwości jego regularnego, codziennego mycia. Nawilżacz powinien zapewniać dostęp do każdego zakamarka, by nie pozostawiać miejsc, których nie można umyć.
Ze względu na higienę oraz łatwość utrzymania nawilżacza w czystości, warto jest stosować wodę destylowaną. Jednym z rozwiązań jest zakup destylatora (dostępne w sklepach internetowych za ok. 250-300 zł) i destylowanie wody wodociągowej.
- Podgrzewana rura: Elastyczny przewód łączący aparat z maską, z wbudowanym ogrzewaniem. Zapobiega skraplaniu się pary wodnej z nawilżacza (tzw. „deszcz w rurce”), co mogłoby zakłócać terapię i powodować hałas. Szczególnie przydatna w chłodnych sypialniach – powietrze dociera ciepłe.
- Modem: Umożliwia zdalne śledzenie i nadzór nad terapią, w tym procesu miareczkowania oraz korzystanie z aplikacji niektórych producentów urządzeń, pokazujących raporty o jakości snu itp., które również motywują do stosowania terapii.
Preferowane są modemy LTE, zamiast starzejącej się technologii 3G. - Gwarancja – ze względu na fakt, że refundacja NFZ na urządzenie przysługuje raz na pięć lat, warto wybrać urządzenie, którego producent gwarantuje bezawaryjnie funkcjonowanie przez pięcioletni okres.
Chętnych do pogłębienia wiedzy na temat OBS polecam blog CPAPblog.pl Rafała Myrta oraz obejrzenia jego filmów na YouTube poświęconych OBS.
Dla osób, które podejrzewają u siebie możliwość OBS i chciałyby przeprowadzić poligrafię firma www.cpap-sklep.pl udzieliła:
– 15 procent rabatu na badanie diagnostyczne w kierunku bezdechu (Poligrafię)
oraz
– 15 procent rabatu na dopasowanie / wypożyczenie Aparatu CPAP/Auto/BIPAP
Rabat możliwy do wykorzystania na stronie cpap-sklep.pl, jako kupon do zrealizowania w koszyku zakupowym – KOD kuponu: NZJ
[1] YouTube – Jak Chrapanie Może Prowadzić Do Śmierci? Jak Nadwaga Zaburza Twój Sen? – prof. Antoni Krzeski
