Newsletter

Przekaż darowiznę

Przekaż darowiznę

Niedokrwistość w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

Niedokrwistość, inaczej anemia, to najczęstsze z powikłań pozajelitowych nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ). Występuje znacznie częściej niż objawy związane z zapaleniem stawów, gałki ocznej czy zmianami skórnymi.

Zgodnie z danymi z literatury uważa się, że problem ten dotyczy nawet do 74 proc. pacjentów z NChZJ. Niedokrwistość stwierdzana jest częściej u pacjentów hospitalizowanych niż u leczonych ambulatoryjnie (odpowiednio ~68 proc. i ~16 proc.), co związane jest z aktywnością choroby podstawowej i potrzebą leczenia zaostrzenia w szpitalu. Istotnym wydaje się też fakt, że niedokrwistość występuje u około 42 proc. pacjentów w pierwszym roku od postawienia diagnozy NChZJ, a u 50 proc. pacjentów nawraca w przeciągu 10 miesięcy od zakończenia jej leczenia. Autorzy publikacji poświęconych tej tematyce niejednokrotnie zwracają uwagę na traktowanie anemii jako nieuniknionego powikłania NChZJ, z którym zwykle nic nie da się zrobić.

Zgodnie z definicją niedokrwistość to stan patologiczny, w którym liczba erytrocytów i ilość krążącej we krwi hemoglobiny są niewystarczające dla prawidłowego utlenowania tkanek i narządów. Anemię rozpoznajemy, gdy poziom hemoglobiny jest poniżej przyjętej dla płci i wieku normy. W przypadku osób dorosłych zgodnie z kryteriami WHO jest to stężenie hemoglobiny  poniżej 12 g/dl u kobiet niebędących w ciąży i poniżej 13 g/dl u mężczyzn. Pomocne w diagnostyce przyczyn niedokrwistości jest również oznaczenie stężenia żelaza, ferrytyny, witaminy B12, kwasu foliowego oraz stopnia saturacji transferryny – białka transportującego żelazo, których niedobory mogą być przyczyną niedokrwistości.

Objawy niedokrwistości to nie tylko typowe znane wszystkim symptomy, takie jak osłabienie i łatwa męczliwość, bladość skóry i błon śluzowych, tachykardia – przyśpieszony rytm serca, uczucie duszność, czy bóle lub zawroty głowy. Niedobór żelaza w organizmie wpływa również na zaburzenia zdolności uczenia się, zapamiętywania i koncentracji. Deficyt tego pierwiastka może wpływać na spadek libido i problemy ze snem. Zaburzenia funkcji poznawczych, a ponadto objawy świadczące o depresji czy manii, zmienność nastroju, urojenia wystąpić mogą w przypadku dwóch pozostałych typów niedokrwistości niedoborowych czyli związanych z deficytem witaminy B12 lub/i kwasu foliowego. W przypadku niedoboru witaminy B12 obserwuje się ponadto objawy neurologiczne, takie jak drętwienie kończyn i mrowienie rąk i stóp, niestabilność chodu, czy zaburzenia wzroku.

Określenie przyczyny, czyli tzw. etiologii anemii w NChZJ, która może być nie tylko następstwem utraty krwi ze zmienionej chorobowo błony śluzowej przewodu pokarmowego, ma znaczenie w wyborze odpowiedniego schematu leczenia. Deficyt żelaza może być także następstwem nieprawidłowo zbilansowanej/nieracjonalnej diety stosowanej przez pacjentów z NChZJ lub po prostu konsekwencją unikania posiłków z obawy przed nasileniem objawów ze strony przewodu pokarmowego. Istotna jest również aktywność choroby zapalnej jelit, która w okresie zaostrzenia, za pośrednictwem białka o nazwie hepcydyna, wpływa na zahamowanie wchłaniania żelaza w dwunastnicy oraz początkowym odcinku jelita czczego. Znacznie rzadziej na rozwój niedokrwistości u pacjentów z NChZJ wypływ ma stosowana farmakoterapia. Należy pamiętać, że efektem ubocznym sulfasalazyny może być hemoliza czyli rozpad erytrocytów, aplazja szpiku kostnego oraz zaburzenia wchłaniania kwasu foliowego. Uszkodzenie szpiku kostnego oraz zmniejszone wchłanianie kwasu foliowego wystąpić mogą również w przypadku stosowania w leczeniu metotreksatu. Hamowanie czynności szpiku kostnego odpowiedzialnego m.in. za produkcje krwinek czerwonych powodować mogą leki z grupy tiopuryn, czyli stosowane w NChZJ azatiopryna lub 6-merkaptopuryna.

Etiologia niedokrwistości w przebiegu NChZJ ma tym samym najczęściej złożony charakter, a kluczowym czynnikiem patologicznym wpływającym na jej rozwój jest aktywność wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (wzjg) czy choroby Leśniowskiego-Crohna (ch.L-C). Obecność stanu zapalnego i związane z nim zaostrzenie choroby przekłada się na występowanie krwawienia ze zmienionej chorobowo błony śluzowej jelit oraz wytwarzanie w organizmie większej ilości hepcydyny.

Prawidłowo prowadzona diagnostyka, wywiad chorobowy oraz monitorowanie leczenia jest istotne w profilaktyce oraz rozpoznawaniu niedokrwistości w tej grupie chorych.

Kluczowym elementem jest wybór odpowiedniego sposobu leczenia. Decyzje co do zastosowania chociażby preparatów żelaza doustnych czy też dożylnych mają swoje uzasadnienia i możliwości zrealizowania w codziennej praktyce. W przypadku preparatów doustnych żelaza obserwować można działania niepożądane, takie jak biegunka, zaparcie, czy bóle brzucha. Powyższe objawy w okresie zaostrzenia choroby podstawowej przyczyniają się do pogorszenia komfortu funkcjonowania pacjentów z wzjg czy ch.L-C. Ponadto przyswajanie żelaza ze światła przewodu pokarmowego w fazie zaostrzenie NChZJ wydaje się znacznie ograniczone w związku z działaniem hepcydyny. Najefektywniejszą formą uzupełniania niedoboru żelaza w przypadku współistnienia niedokrwistości chorób przewlekłych jest dożylne podanie tego pierwiastka. W przypadku takiego sposobu leczenia także wystąpić mogą skutki uboczne. Do najpoważniejszych z działań niepożądanych dożylnego leczenia żelazem należą wstrząs anafilaktyczny, skurcz oskrzeli i niedociśnienie. Dlatego najbezpieczniejsze jest podawanie tych kroplówek w warunkach szpitalnych. Stosowane obecnie preparaty żelaza cechują się jednak dużym stopniem bezpieczeństwa, a tym samym działania niepożądane występują rzadko. Aby rozpocząć leczenie dożylnymi preparatami żelaza należy spełniać związane z tym kryteria. Zgodnie z wytycznymi ECCO oraz rekomendacjami Grupy Roboczej Krajowego Konsultanta w dziedzinie Gastroenterologii, dożylną suplementację żelaza w leczeniu anemii należy zastosować u pacjentów z ciężkim rzutem NChZJ, w sytuacji niedokrwistości z poziomem żelaza poniżej 10 g/dl, w przypadku wykazanej w przeszłości nieskuteczności lub nietolerancji doustnych preparatów tego pierwiastka oraz w trakcie terapii erytropoetyną.

Cel, do którego należy dążyć, to skuteczne leczenie niedokrwistości, co przekłada się na poprawę jakości życia pacjentów z NChZJ. Poprawa komfortu życia, tak ważna dla osób przewlekle chorych, osiągana jest w efekcie leczenia anemii w tej grupie pacjentów, niezależnie od klinicznej aktywności choroby podstawowej. Ponadto prawidłowo prowadzone leczenie anemii pozwala na optymalizację terapii oraz obniżenie całkowitych kosztów leczenia choroby.

dr n. med. Robert Dudkowiak
Zakład Dietetyki, Katedra Gastroenterologii i Hepatologii
Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Spodobał Ci się ten wpis? Podziel się nim 🙂

Newsletter