Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż darowiznę

Przekaż darowiznę

Przekaż 1% procent

1 procent

Niebezpieczeństwa na aptecznych półkach. Część 1 – leki na receptę

Leki są bez wątpienia jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny. Stosowane od tysiącleci, wcześniej jako produkty pochodzenia naturalnego (najczęściej roślinnego), dziś w zdecydowanej większości jako wytworzone w laboratoriach substancje chemiczne (tzw. leki syntetyczne).

Podstawowym celem stosowania różnego rodzaju farmaceutyków (leków) jest zahamowanie lub zmniejszenie nasilenia objawów choroby. Mogą one również działać profilaktycznie, chroniąc przed rozwojem określonego schorzenia lub być wykorzystywane w diagnostyce.

Paracelsus, zwany ojcem medycyny nowożytnej, wypowiedział około pół  tysiąca lat temu wciąż aktualne stwierdzenie: „Cóż jest trucizną? Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”. Najogólniej rzecz ujmując: wszystko co leczy, może również w niewłaściwej dawce zatruwać. Obecnie jednym z podstawowych mechanizmów zabezpieczających przed tym powikłaniem jest ograniczony dostęp do większości farmaceutyków i brak możliwości ich kupna bez uprzedniego przedstawienia dokumentu, jakim jest recepta. Nie oznacza to oczywiście, że leki sprzedawane bez recepty należą do preparatów całkowicie bezpiecznych. O tym jednak w kolejnej części cyklu.

Jak wcześniej wspomniano, recepta jest dokumentem. Należy o tym pamiętać udając się do apteki. Farmaceuta ma prawo odmówić jej realizacji w przypadku nieczytelności, niekompletności, zniszczenia lub obecności elementów niewskazanych, takich jak na przykład lista zakupów czy rysunek naszego brzdąca.

Na co pacjenci powinni zwracać szczególną uwagę? Podstawową kwestią jest ryzyko wystąpienia niepożądanych skutków ubocznych stosowanej terapii oraz możliwość tzw. interakcji pomiędzy danymi produktami leczniczymi, czy też farmaceutykami, a żywnością.

Działania niepożądane to każde niekorzystne i niezamierzone skutki, które występują podczas stosowania zalecanych dawek leku. Chorzy narażeni są na nie po zastosowaniu każdego preparatu, jednak ryzyko ich pojawienia się w trakcie farmakoterapii oraz ewentualne nasilenie objawów są zmienne. Zależą one od właściwości substancji leczniczej oraz od organizmu pacjenta. Prawdopodobieństwo wystąpienia danego objawu niepożądanego oceniane jest w badaniach klinicznych. Skąd uzyskać takie informacje? Najprościej ze znajdującej się w każdym opakowaniu ulotki. Niestety, według statystyk czyta ją tylko kilkanaście procent leczonych. To właśnie z niej dowiemy się, jaki lek przyjmujemy, w jakim celu, czy mogą go stosować kobiety w ciąży czy co powinno nas zaniepokoić… Znajdują się tam również mniej popularne, ale bardzo istotne informacje, mające wpływ na skuteczność prowadzonego leczenia oraz bezpieczeństwo chorego, takie jak chociażby: przyjmowanie preparatu z innymi lekami, wpływ spożywanego pokarmu oraz możliwość upośledzenia zdolności prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Ulotka to dla Ciebie za mało? Masz więcej pytań? Chcesz wiedzieć, czy na przykład w danym leku znajduje się gluten, laktoza, a na ulotce brak tych informacji? Nic prostszego! Wpisz w przeglądarkę internetową nazwę leku i dodaj sformułowanie: charakterystyka produktu leczniczego (lub skrót chlp). Jest to dokument, który każdy producent leku musi udostępnić przed wprowadzeniem go na rynek. To taka dużo bardziej rozbudowana ulotka, przeznaczona dla fachowego personelu medycznego. Dla Ciebie, jako pacjenta, część informacji może być niezrozumiała. Pamiętaj jednak, że w razie jakichkolwiek wątpliwości zawsze możesz zapytać lekarza lub farmaceutę.

Działania niepożądane dzieli się zgodnie z częstością ich występowania na grupy: bardzo często, często, niezbyt często itd. Co to znaczy? Spójrz w tabelę.

Jak sam widzisz, „niezbyt często” nie oznacza „prawie zawsze”. Dla przykładu, jeżeli dane działanie niepożądane występuje niebyt często, oznacza to, że statystycznie doświadcza go 1 na 101-1000 pacjentów stosujących ten lek.

Jednym z najczęstszych błędów jest samodzielna modyfikacja dawki lub zaprzestanie stosowania leku przez pacjenta w obawie przed działaniami niepożądanymi. Pamiętaj! Niebezpieczeństwo związane z wystąpieniem danego objawu niepożądanego jest prawie zawsze mniejsze, niż to związane z brakiem efektu terapeutycznego spowodowanego samodzielnym odstawieniem leku. Pamiętaj również, że błędem jest przyjmowanie leków działających potencjalnie korzystnie na działania uboczne innych leków. W takim wypadku należy rozważyć zmianę stosowanego preparatu. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości, koniecznie skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Zrób to również, gdy zauważysz niepokojące Cię objawy.

Interakcje lekowe to w najogólniejszej definicji wpływ jednego leku na działanie innego stosowanego w określonym odstępie czasu. Mogą one wpływać na siłę oddziaływania danych preparatów (wzmacniać lub hamować) oraz na czas działania (skracać lub wydłużać). Tym samym, źle dobrane leki mogą być bezskuteczne, a co więcej zamiast leczyć szkodzić lub nawet zagrażać zdrowiu i życiu pacjenta. Podobny wpływ mogą mieć również spożywane w trakcie stosowanego leczenia produkty żywnościowe. Istnieje bardzo dużo typów i rodzajów takich interakcji. Zagadnienie to jest na tyle rozległe, że postanowiłem poświęcić mu jedną z kolejnych części tego cyklu.

Możesz jednak samodzielnie „prześwietlić” swoją apteczkę. Pomocnym może okazać się system BIL udostępniany w portalu Ogólnopolskiego Systemu Ochrony Zdrowia – OSOZ. Znajdziesz go pod linkiem: http://bil.aptek.pl/servlet/bil/start. Możesz tam również dowiedzieć się podstawowych informacji o lekach czy poszukać apteki, która dysponuje określonym preparatem w Twojej najbliższej okolicy. Wpisując stosowane przez Ciebie leki zobaczysz, czy występują pomiędzy nimi interakcje. Jeżeli tak, to dowiesz się również o ich mocy (stopniu istotności) oraz o zachodzącym mechanizmie. Już sama liczba leków wpływa na prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych. Pamiętaj jednak, że dane zamieszczone w serwisie mają charakter informacyjny, a twórcy serwisu proszą w razie wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości dotyczących zażywanych leków o skontaktowanie się z lekarzem lub farmaceutą.

Często popełnianym błędem jest popijanie tabletek wodą mineralną. Jak sama nazwa wskazuje, zawiera ona minerały, które są związkami chemicznymi. Leki same w sobie to również określone związki chemiczne. Ich połączenie może zasadniczo wpływać na skuteczność działania farmaceutyku. Tabletki, jeżeli w ulotce nie napisano inaczej, popijamy ostudzoną przegotowaną wodą. Kawa czy herbata oraz mleko i napoje kolorowe również nie wchodzą w grę.

Podsumowując, leki to jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny. Stosując dany preparat liczymy na uzyskanie określonej korzyści. Możemy znacząco zwiększyć szanse na to stosując się do kilku podstawowych zasad. Zanim zaczniemy leczyć się „na własną rękę” pamiętajmy o tym, co powiedział Paracelsus.  Lek od trucizny i truciznę od leku często dzieli naprawdę niewiele.

 

Ariel Liebert

Katedra Chorób Naczyń i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Centrum Endoskopii Zabiegowej, Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr. J. Biziela w Bydgoszczy

 

Spodobał Ci się ten wpis? Podziel się nim 🙂

Przekaż 1% procent

1 procent

Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż darowiznę

Przekaż darowiznę