Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż 1% procent

1 procent

Czynniki genetyczne

Za udziałem czynników genetycznych w rozwoju nzj przemawiają:

  • różnice rasowo-etniczne w częstości występowania tych chorób (patrz epidemiologia);
  • zwiększona zachorowalność wśród członków rodziny, przede wszystkim wśród krewnych pierwszego stopnia (30-100 razy niż w ogólnej populacji). Około 30% pacjentów u których rozpoznanie postawiono przed 20 r.ż. ma dodatni wywiad rodzinny w kierunku nieswoistego zapalenia jelit, w grupie pomiędzy 20-39 r.ż. 18%, powyżej 40 r.ż. tylko 13%;
  • częstsze występowanie nzj u bliźniąt jednojajowych; zachorowania u bliźniąt jednojajowych na chL-C sięga 50%;
  • nierzadkie współistnienie nzj z innymi chorobami uwarunkowanymi genetycznie takimi jak choroba trzewna lub inne choroby o podłożu autoimmunologicznym (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczyca, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, rumień guzowaty).

W ciągu kilku ostatnich lat ustalono położenie kilku genów (chromosom 3, 7, 12, 16) odgrywających rolę w podatności na nzj. Wykazano wyraźną korelację między chorobą L-C a występowaniem mutacji w genie NOD2 (zwanym obecnie CARD15) zlokalizowanym na 16 chromosomie. Produktem tego genu jest wewnątrzkomórkowy receptor monocytów odpowiedzialny za wiązanie toksyn bakteryjnych i przekazujący sygnały prowadzące do aktywacji czynnika NFkB U pacjentów z chL-C zidentyfikowano dotychczas ponad 30 mutacji tego genu. Co najmniej jedną mutację stwierdzono u połowy pacjentów, z czego u 17% chorych dwie. Wydaje się, że liczba mutacji ma wpływ na przebieg choroby, gdyż u osób z dwiema mutacjami choroba zaczynała się wcześniej, zwężenie jelita występowało częściej, niż w grupie, w której nie stwierdzono mutacji w obrębie tego genu. Chorzy z mutacjami e genie NOD2 mają zmiany chorobowe umiejscowione najczęściej w jelicie krętym.
Dotychczas nie udało się zlokalizować genu odpowiedzialnego za wzjg, a badania wskazują, że uwarunkowania genetyczne są słabsze niż w przypadku chL-C. Wykazano, jednak, że wzjg jest jedyną znaną chorobą zapalną jelita związaną z występowaniem specyficznych przeciwciał zgodności tkankowej (HLA). Stwierdzono dodatnią korelację występowania antygenów zgodności tkankowej klasy II: HLA-DR2, HLA-DR4 i HLA-DR1-DQ5 DR9 oraz DRB10 u chorych na nzj. Występowanie specyficznych alleli HELA ma wpływ na przebieg choroby i np. pacjenci z allelem DRN1*0103 charakteryzują się gwałtowniejszym przebiegiem choroby i częściej wymagają leczenia operacyjnego (kolektomii). Stwierdzono również silną zależność między występowanie antygenu HLAB27 a pozajelitowymi objawami choroby takimi jak – zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i zapalenia stawów krzyżowo-biodrowych. Wpływ genów kodujących inne białka np. interleukiny i MRD1 (multi drug resistance) wymaga dalszych badań.

Przeciwciała przeciw cytoplazmie granulocytów obojętnochłonnych (ANCA) występują u około 70% chorych z wjg, a ze zwiększoną częstością u ich zdrowych krewnych. U chorych na chL-C ich obecność stwierdza się w 10-25% przypadków. W chL-C sugeruje się podłoże genetyczne dla powstawania przeciwciał wobec Saccharomyces cerevisiae (ASCA) skierowanych przeciwko jednemu ze składników ściany komórkowej drożdży stosowanych w piekarnictwie. Występują one u 50-70% chorych na chL-C, a tylko u 5% chorych na wzjg.

Oznaczenie miana przeciwciał ASCA i pANCA nie pozwala na ustalenie rodzaju nieswoistego zapalenia jelit, ale wynik testu jest jedną z przesłanek do postawienia rozpoznania. Wprowadzenie w ostatnich latach czulszych metod oznaczania tych przeciwciała jest pomocne nie tylko w rozpoznawaniu choroby ale także w różnicowaniu chL-C i wzjg, szczególnie u dzieci, u których objawy kliniczne oraz obraz endoskopowy i histopatologiczny jest często niespecyficzny. Znaczenie tych badań u dorosłych wydaje się być mniejsze, gdyż obecność tych przeciwciał stwierdza się rzadziej u chorych u których choroba pojawia się w późniejszym wieku.

W celu poprawienia diagnostyki ciągle poszukuje się innych markerów choroby. Stwierdzono, że przeciwciała OmpC (przeciwciała przeciwko zewnątrzbłonowemu białku tworzącemu kanały dyfuzyjne bakterii Escherichia coli) występują u prawie 40% chorych na chL-C. Pojawiają się one zdecydowanie częściej u pacjentów , u których nie stwierdza się przeciwciał ASCA.

Prowadzone obecnie badania wykazują, że obecność poszczególnych przeciwciał jest związana z klinicznym przebiegiem choroby, a także może być pomocna w wyborze odpowiedniej terapii. Stwierdzono, że u chorych na chL-C z wysokim poziomem ASCA częściej występują przetoki wewnętrzne i ropnie, zaś u pacjentów z wzjg i wysokim poziomem pANCA, po kolektomii częściej pojawia się pauchitis (przewlekłe owrzodzenie śluzówki sztucznie wytworzonych zbiorników jelitowych). Badania nad skutecznością terapii biologicznej Infliximabem wykazały jego mniejszą skuteczność u osób z przeciwciałami ANCA niż ASCA.

Dalszy rozwój badań genetycznych i opracowanie nowych bardziej czułych i specyficznych testów serologicznych umożliwi wyodrębnienie podgrup pacjentów i nie tylko przewidzenie przebiegu choroby, ale także opracowanie najskuteczniejszej w danym przypadku terapii.

Newsletter

Przekaż darowiznę

Przekaż 1% procent

1 procent