Newsletter

Kalendarz Spotkań

Przekaż 1% procent

1 procent

Pozajelitowe

Nieswoistym zapaleniom jelita dość często towarzyszą powikłania ze strony innych narządów. Są one zwykle związane z zaostrzeniami choroby, a czasami wyprzedzają pojawienie się głównych objawów jelitowych. Pojawienie się tych objawów powinno być sygnałem alarmowym, a ich leczenie musi być konsultowane przez prowadzącego gastroenterologa. Część omówionych poniżej zmian jest spowodowana działaniami ubocznymi długotrwale stosowanych leków. Regularne badania kontrolne pozwalają na ich wczesne wykrycie i wprowadzenie modyfikacji terapii, tak aby zminimalizować jej niekorzystne skutki.

Objawy stawowe takie jak bóle i obrzęki dość często towarzyszą NZJ, a czasami mogą nawet wyprzedzać o kilka miesięcy właściwe objawy jelitowe. W ch. L-C częściej niż z w WZJG dochodzi do zapalenia stawów obwodowych. Najczęściej pacjenci skarżą się na bóle stawów kolanowych, łokciowych, biodrowych i nadgarstków. Objawy te są z reguły przejściowe i aczkolwiek bardzo dokuczliwe, przebiegają bez deformacji stawów. Natomiast objawy podobne do zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (zzsk) są rzadsze, występuje częściej u chorych na ch. L-C i mogą pojawić się niezależnie od przebiegu choroby zasadniczej. Leczenie zmian stawowych polega przede wszystkim na leczeniu choroby podstawowej i łagodzeniu dolegliwości bólowych. Gdy zapaleniu stawów nie towarzyszą objawy jelitowe, niesterydowe leki przeciwzapalne powinny być stosowane z dużą ostrożnością. Wybór leków znieczulających i ich dawkowanie powinno być konsultowane z lekarzem prowadzącym.

Bardzo rzadko u chorych na NZJ występują objawy charakteryzujące się bólami kostno-mięśniowymi i sztywnością, tkliwością tkanek miękkich, ogólnym zmęczeniem, którym towarzyszyć mogą zaburzenia snu. Objawy mogą być umiejscowione w różnych rejonach, ale najczęściej obejmują szyję, kark, plecy, łopatki, miednicę i ręce.

Osteoporoza i osteopenia  to zmniejszona gęstość kości zwiększająca ryzyko złamań. Na utratę masy kostnej wpływa aktywność samej choroby, stosowanie leków sterydowych (kortykoterapia) i niestety zwykle mała aktywność fizyczna osób chorych. Należy podkreślić, że osteopenia i osteoporozoa może wystąpić również u chorych niestosujących leków steroidowch, co związane jest z niedoborami pokarmowymi w tym: białka, witamin D i K, zaburzeniami wchłaniania wapnia lub jego niedoborami w diecie oraz wpływem procesu zapalnego na metabolizm tkanki kostnej. Pacjenci chorzy na WZJG poddawani długotrwałej, bądź intensywnej kortykoterapii oraz wszyscy chorzy na ch. L-C, powinni być kierowani na okresowe badania kontrolne gęstości kości (densytometria). U dzieci chorych na NZJ, a w szczególności na ch. L-C, często obserwuje się opóźnienie wieku kostnego (mineralizacji kości) spowodowane nie tylko terapią, niedoborami witaminy D, ale także niedostateczną podażą wapnia w diecie, którego główne źródło stanowią produkty mleczne. Ograniczenie spożycia mleka jest spowodowane nie tylko jego nietolerancją, ale także niewłaściwymi zaleceniami dietetycznymi (patrz mleko). Należy podkreślić, że dzieci i młodzież, u których nie stwierdzono nietolerancji na laktozę bądź białka mleka powinny stosować dietę bogatą w produkty mlecze. Dodatkowym czynnikiem wpływającym niekorzystnie na mineralizację kości może mieć ograniczenie aktywności fizycznej. Aktywność fizyczna powinna być dostosowana do możliwości fizycznych chorego i jego aktualnego stanu zdrowia, ale choroba, szczególnie w okresie remisji, nie jest powodem do jej ograniczania. Stosowanie preparatow wapnia i witaminy D powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami leakrza prowdzącego.

Objawy oczne  pojawiają się u 2 do 10% chorych na NZJ, częściej w przypadku ch. L-C niż WZJG. Najczęściej stwierdza się zapalenie tęczówki, które zazwyczaj cofa się po leczeniu sterydami. Niekiedy zmiany przyjmują charakter przewlekły i nie ustępują nie tylko po kortykoterapii, ale nawet po kolektomii u chorych na WZJG. W ch. L-C obserwuje się, bardzo rzadko, zapalenie naczyniówki przedniego odcinka oka, zapalenie twardówki, nadtwardówki, rogówki lub zapalenie spojówek. Zmiany w obrębie narządu wzroku są częstsze u chorych z zajęciem jelita grubego i zmianami stawowymi. Zmiany te, aczkolwiek dokuczliwe, odpowiednio leczone nie prowadzą do upośledzenie wzroku. Agresywna, długotrwała kortykoterapia wpływa na zwiększenie prawdopodobieństwa rozwoju zaćmy oraz przez wpływ na zwiększenie ciśnienia śródgałkowego – jaskry wtórnej. Chorzy z rodzinną historią jaskry, w przypadku stosowania kortykoidów powinni być poddawani regularnym kontrolnym badaniom okulistycznym.

Objawy hematologiczne  najczęściej występujące u chorych na NZJ to niedokrwistość (anemia). Stwierdza się ją okresowo u około 30% chorych. Może być ona spowodowana zarówno krwawieniami, wpływem przyjmowanych leków jak i niedoborami żelaza i/lub kwasu foliowego oraz witaminy B12. Niedobory tej ostatniej dotyczą szczególnie osób z ch. L-C z zajętym jelitem krętym. Ze względu na niekorzystne działanie leków immunosupresyjnych i sulfasalazyny na proces krwiotwórczy, w trakcie leczenia konieczne jest regularne kontrolowanie obrazu krwi. Leczenie immunosupresyjne, biologiczne i kortykoterapia mogą prowadzić także do zahamowania funkcji szpiku i osłabienia odporności organizmu. Dlatego w trakcie leczenia konieczne są okresowe badania krwi. Kompleksowe badania krwi pozwalają na określenie przyczyn niedokrwistości i wprowadzenie leczenia uzupełniającego niedobory witamin, żelaza i innych mikroelementów.

Niedowaga i zahamowanie wzrostu  u 20% dzieci z ch. L-C wyprzedza objawy jelitowe o miesiące, a nawet lata. W trakcie trwania choroby aż 40% dzieci wykazuje deficyty wzrostu, a około 50% niedobory masy ciała. Konsekwencją niedoborów pokarmowych jest także opóźnienie dojrzewania płciowego. Niedobory żywieniowe, zarówno u dzieci jak i u dorosłych, spowodowane są wieloma czynnikami. Jednym z nich jest niedostateczny pobór składników odżywczych na skutek braku łaknienia, uczucia dyskomfortu w obrębie przewodu pokarmowego oraz zaburzeniami wchłaniania składników pokarmowych w jelicie (straty w stolcach wywołane uszkodzeniem błony śluzowej, jelitową ucieczką białka, stolcami tłuszczowymi oraz następstwami resekcji – usunięcia – części jelita). Zdecydowanie niekorzystny wpływ na wzrost wywiera również kortykoterapia. Należy podkreślić, że jej wpływ nie jest tylko negatywny, gdyż zahamowanie procesu zapalnego może sumarycznie mieć pozytywny wpływ na proces wzrastania. Uzupełnianie braków żywieniowych, a co za tym idzie promocja wzrostu i dojrzewania płciowego jest jednym z głównych celów terapii dzieci i młodzieży, co nie zawsze jest możliwe przez stosowanie prawidłowej diety domowej. Leczenie żywieniowe omówiono w dziale poświęconemu leczeniu  żywieniowemu i diecie. . Zdarza się,  że zanim zostanie postawiona prawidłowa diagnoza dziecko z niedoborami wzrostu trafia do endikrynologa i podejmowana jest próba leczenia hormonalnego podczas, gdy zahamowanie wzrostu i opóźnienie pokwitania jest typowym skutkiem niedożywienia i wyżej wymienionych czynników. Utrata masy ciała, niedobory żywieniowe dotyczą także dorosłych, szczególnie chorych na ch. L-C, a ich skuteczne leczenie wpływa korzystnie na stan całego organizmu, a co za tym idzie na przebieg choroby.

Objawy skórne  o charakterze nieswoistym pojawiają się u około 15% chorych. Do najczęstszych objawów skórnych należą: rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy lub zgorzelinowe zapalenie skóry. Rumień guzowaty lub wielopostaciowy jest częstszy u osób z WZJG niż z ch. L-C. Objawia się on czerwonymi, bolesnymi guzkami podskórnymi pojawiającymi się najczęściej na zewnętrznej powierzchni kończyn dolnych. U znacznej części chorych z rumieniem guzowatym rozwija się zapalenie stawów, a objawy skórne towarzyszą zaostrzeniom objawów jelitowych, a czasami nawet je wyprzedzają. W przypadku pojawienia się zmian skórnych miejscowe leczenie dermatologiczne powinno być prowadzone przy współpracy lekarza gastroenterologa.

Wrzodziejące zapalenie skóry (pyoderma gangrenosum) występuje znacznie rzadziej i dotyka częściej chorych na WZJG. Zmiany w postaci swędzących krost przechodzących w brązowe owrzodzenia o nieregularnych kształtach występują najczęściej również na zewnętrznych powierzchniach kończy dolnych, ale mogą pojawić się także w innych miejscach. Leczenie zmian skórnych, tak jak innych pozajelitowych powikłań choroby, polega na leczeniu miejscowym oraz na leczeniu choroby zasadniczej. Niepoddające się leczeniu wrzodziejące zapalenie skóry może być wskazaniem do usunięcia jelita grubego u chorych na WZJG.

Do bardzo rzadkich powikłań skórnych należy zespół Sweeta objawiający się wykwitami rumieniowo-naciekowymi i gorączką, czyraczyca, łuszczyca oraz pęcherzowe nabyte oddzielanie się naskórka (epidermolysis bullosa acquisita – EBA) występujące w okolicach narażonych na uraz. Pęcherze są zlokalizowane podnaskórkowo z przewagą zmian pęcherzowych nad bliznowaceniem. Występowanie EBA jest częstsze u chorych z zaawansowaną ch. L-C.

Kamica nerkowa  dotyka o wiele częściej chorych z NZJ niż osoby zdrowe, a powstające złogi są głównie zbudowane ze szczawianów. Powodem tego są zaburzenia metabolizmu i podaży wapnia. U osób zdrowych kwas szczawiowy jest w jelicie wiązany z wapniem tworząc nierozpuszczalny w wodzie szczawian wapnia wydalany ze stolcem. Natomiast u chorych na NZJ, a szczególnie w biegunce tłuszczowej, nierozłożone kwasy tłuszczowe wiążą większość dostępnego wapnia i w konsekwencji brakuje go do związania kwasu szczawiowego, który jest wchłaniany do krwi zwiększając ryzyko kamicy nerkowej. Najskuteczniejszą metodą zapobieganie kamicy nerkowej jest odpowiednia dieta, która polega na ograniczeniu spożycia produktów zawierających duże ilości kwasu szczawiowego (rabarbar, szpinak, buraki, orzechy, kakao i czekolada) oraz na dostarczeniu w diecie dużej ilości wapnia. Jak wspomniano wcześniej, w wapń bogate jest mleko i jego przetwory, dlatego osoby, które nie są uczulone na białko mleka nie powinny ograniczać jego spożycia. Należy podkreślić, że zapobieganie biegunce tłuszczowej jest ważnym czynnikiem zapobiegania kamicy nerkowej.

Objawy ze strony układu oddechowego czasami towarzyszące NZJ mają z reguły charakter łagodny. Zaburzenia czynności oddychania, spadek czynności dyfuzyjnej płuc lub zwiększenie objętości zalegającej stwierdza się jednak u znacznego odsetka chorych. Stosowanie leków hamujących funkcje układu odpornościowego może wpłynąć na zwiększenie ryzyka infekcyjnych chorób układu oddechowego poprzez osłabienie ogólnej odpowiedzi immunologicznej organizmu.

Newsletter

Przekaż darowiznę

Przekaż 1% procent

1 procent